Czy literatura może być bramą do poznania przeszłości? Wokół tego pytania zbudowano piątą edycję „Trzech Bram – Jarosławskiego Festiwalu Historycznego”. Od 24 października do 10 listopada 2026 roku na mieszkańców i gości Jarosławia czekają wykłady, koncert, wystawa plenerowa, zwiedzanie miasta w Polskim Języku Migowym oraz wieczornica niepodległościowa. Na wszystkie wydarzenia wstęp jest wolny.

Inspiracją tegorocznej edycji jest 150. rocznica śmierci Aleksandra Fredry, urodzonego w pobliskim Surochowie. Autor „Zemsty”, znany przede wszystkim jako komediopisarz, był także żołnierzem napoleońskim. W pamiętniku „Trzy po trzy” opisał między innymi wkroczenie do Jarosławia z wojskami Księstwa Warszawskiego. Jego wspomnienia staną się jednym z punktów wyjścia do rozmowy o tym, jak literatura pomaga odkrywać historię miasta i regionu.

– Literatura pozwala zobaczyć ludzi tam, gdzie wcześniej dostrzegaliśmy tylko daty, nazwiska i budynki. Pomaga też budować relacje z historią na zupełnie innej płaszczyźnie niż historia rozumiana jako nauka. Podczas tegorocznych „Trzech Bram” chcemy przyjrzeć się tej sile opowieści, pamiętając zarazem, że literacka wyobraźnia i świadectwo historyczne wymagają od nas różnych sposobów czytania – mówi Piotr Kaplita, pomysłodawca festiwalu i kierownik Działu Edukacji i Upowszechniania Muzeum w Jarosławiu Kamienica Orsettich.

Festiwal rozpocznie się w sobotę, 24 października o godz. 17.30, w Wielkiej Izbie Kamienicy Marysieńki przy Rynku 11. Dr Jarosław Pietrzak z Uniwersytetu Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie opowie o korespondencji Jana III Sobieskiego i Marii Kazimiery d’Arquien. Wykład „List jest bramą i mostem do przeszłości, czyli co wiemy, a czego nie wiemy o korespondencji Jana III (Sobieskiego) i Marii Kazimiery d’Arquien” pozwoli spojrzeć na królewską parę przez pryzmat jej listów i związków z Jarosławiem.

Dzień później, 25 października o godz. 16.45, w tym samym miejscu prof. Kazimierz Maciąg z Uniwersytetu Rzeszowskiego wygłosi wykład „O «Trzy po trzy» Aleksandra Fredry – z kontekstami okołojarosławskimi”. Z kolei 28 października o godz. 17.30 prof. Paweł Tański z Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu przybliży postać i twórczość Jerzego Hordyńskiego – poety urodzonego w Jarosławiu, który wielokrotnie wracał do rodzinnego miasta również w swoich wierszach.

– Chcemy, aby poznawanie historii Jarosławia wzmacniało więź mieszkańców z miastem. Festiwal daje okazję, by odkrywać lokalne dziedzictwo wspólnie, podczas różnorodnych wydarzeń. Zależy nam na tym, by muzeum tworzyło przestrzeń do takich spotkań i pomagało lepiej rozumieć miejsce, w którym żyjemy – mówi Konrad Sawiński, dyrektor Muzeum w Jarosławiu Kamienica Orsettich.

W czwartek, 29 października, historia spotka się z muzyką. O godz. 17.30 w Wielkiej Izbie Kamienicy Marysieńki Bartosz Gałązka z Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II wygłosi wykład „Spod strzechy do wiersza (i z powrotem). Romantyzm w pieśniach Podkarpacia”. O godz. 18.30 wystąpi tam C.K. Kapela z koncertem „«Dumy» Aleksandra Morgenbessera”, przybliżającym twórczość kolejnego poety pochodzącego z Jarosławia.

Tego samego dnia o godz. 13.30 odbędzie się zwiedzanie Starego Miasta w Polskim Języku Migowym.

Cykl pięciu wykładów zamknie się 6 listopada o godz. 11.00 spotkaniem z prof. Magdaleną Rabizo-Birek z Uniwersytetu Rzeszowskiego. W Miejskiej Bibliotece Publicznej im. Aleksandra Fredry w Jarosławiu badaczka opowie o „Formach obecności romantyzmu we współczesnej literaturze i kulturze”. Wykład skierowany będzie do młodzieży szkolnej, ale otwarty będzie dla wszystkich chętnych.

Literackie spojrzenia na miasto będzie można odkrywać także podczas oglądania wystawy plenerowej „Miasto napisane. Miasto wymyślone”, prezentowanej na murze przy ulicy Trybunalskiej.

Finałem festiwalu będzie Wieczornica z okazji święta odzyskania niepodległości. Odbędzie się ona 10 listopada o godz. 19.00 w Deer Beer Resto & Bar przy Rynku 6. Złożą się na nią wspólne śpiewy i tańce do muzyki tradycyjnej na żywo. Impreza odbędzie się pod hasłem „Vivat Niepodległa!”.

Nazwa festiwalu nawiązuje do trzech historycznych bram Jarosławia symbolizując również różne drogi poznawania jego przeszłości. W tegorocznej edycji poprowadzą one przez królewskie listy, wspomnienia żołnierza, poezję i pieśni zachowane w tradycji regionu.

Organizatorem wydarzenia jest Muzeum w Jarosławiu Kamienica Orsettich.
Partnerem jest Stowarzyszenie Miłośników Jarosławia.

Na wszystkie wydarzenia wstęp jest wolny.

Zadanie współfinansowane z budżetu Województwa Podkarpackiego w ramach Programu WspółKultura.